Eksperci: 500+ nie spełnia swojej roli

Od momentu uruchomienia programu "Rodzina 500+" do końca kwietnia 2019 r. wydatki państwa na ten cel przekroczyły 70 mld zł. Po rozszerzeniu programu o pierwsze dziecko jego roczny koszt, w przeliczeniu na jednego pracującego, wyniesie prawie 2,5 tys. zł. To nie jedyne minusy programu.

Multidyscyplinarny zespół ekspertów od demografii, rynku pracy, ubóstwa i polityki socjalnej w składzie: dr hab. Iga Magda, dr hab. Michał Brzeziński, dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. Irena E. Kotowska, dr hab. Michał Myck, Mateusz Najsztub, dr hab. Joanna Tyrowicz przygotował analizę i ocenę programu „Rodzina 500+” po trzech latach jego funkcjonowania. Wnioski z raportu nie są zadowalające:

  • 500 + nie zwiększył liczby narodzin

„Rodzina 500+” nie sprawdziła się w odniesieniu do swojego podstawowego celu, czyli zwiększenia liczby narodzin i poprawy sytuacji demograficznej. W latach 2016-2017 mieliśmy co prawda niewielki wzrost liczby urodzeń, jednak już w 2018 roku nastąpił ich spadek.

Według autorów raportu „500+” nie miało istotnego wpływu na decyzje o posiadaniu pierwszego czy kolejnych dzieci. Doświadczenia międzynarodowe i badania wskazują, że „nie można w żaden sposób przypisać dzietności do świadczeń społecznych”. Poziom dzietności jest pochodną wielu czynników, przede wszystkim oceny ogólnej sytuacji finansowej i perspektyw na rynku pracy, na którą „500+” nie ma większego wpływu, a także jakości opieki i edukacji dla dzieci, elastycznych urlopów, leczenia niepłodności oraz zmniejszania asymetrii obciążenia obowiązkami domowymi kobiet i mężczyzn. Po trzech latach funkcjonowania programu widać, że nie zmienił on niekorzystnych trendów dotyczących demografii w Polsce, m.in. coraz późniejszych decyzji o posiadaniu dzieci.

  • 12% budżetu 500+ wystarczyłaby na zniwelowanie skrajnego ubóstwa dzieci

Według GUS zmniejszenie ubóstwa rodzin z dziećmi następuje w znacznie mniejszej skali niż zakładano to przy wprowadzaniu programu. Zaledwie 37% pieniędzy wydawanych w ramach programu trafia do rodzin ubogich, a tylko nieco ponad 12% środków przeznaczanych przez państwo na „500+” wystarczyłoby na zniwelowanie skrajnego ubóstwa dzieci. Natomiast obecnie ok. 1,5 mld zł z programu trafia do rodzin najbogatszych, a dzięki rozszerzeniu „500+” także na każde pierwsze dziecko trafi do nich kolejnych 5 mld zł.

  • 500+ wypchnęło 100 tysięcy kobiet z rynku pracy (szczególnie o niskich dochodach, niższym wykształceniu i z małych miejscowości)

Według autorów raportu, wysokie koszty programu ograniczają pole manewru w finansach publicznych, wymuszając podwyżki podatków oraz ograniczenie wydatków na inne cele.W obecnej formule tylko w 2019 r. program kosztowałby 22 mld zł, a po zniesieniu progu dochodowego w 2020 r. jego koszty wzrosną do 41,2 mld zł.  W momencie pojawienia się nowych problemów rząd wprowadza nowe daniny. 

Dotychczas rząd wprowadził:

- podatek od instytucji finansowych, czyli podatek kredytów (4,6 mld zł),

- opłatę emisyjną (1,3 mld zł),

- opłatę recyklingową (1,4 mld zł),

- daninę solidarnościową (1,2 mld zł).

Do 2020 r. planuje jeszcze:

- znieść limit składek ZUS (5,2 mld zł),

- zlikwidować składki trafiające do OFE (3, 5 mld zł),

- oskładkować umowy cywilnoprawne (2,5 mld zł),

- wprowadzić pod taką lub inną nazwą „test przedsiębiorcy” (1,2 mld zł),

- podnieść akcyzę (1,1 mld zł),

- wprowadzić podatek cyfrowy (0,2 mld zł), a zmiany w specjalnych strefach ekonomicznych mają przynieść kolejne 1,1 mld zł.

- kontynuowana ma być polityka mrożenia progów PIT, co w okresie 2015-2020 da 6,5 mld zł oraz mrożenia płac w budżetówce, co przyniesie kolejne 9,2 mld zł.

Jak wskazują autorzy raportu, to 500+ jest główną przyczyną wzrostu wydatków na transfery socjalne z 14,3% PKB w 2015 r. do zakładanych przez rząd 15,3% PKB w 2020 r. W efekcie, pomimo ograniczenia wydatków na inne cele, wydatki ogółem mają wzrosnąć z 41,7% PKB w 2015 r. do 42,8% PKB w 2020 r. Pociąga to za sobą wzrost obciążenia gospodarki podatkami, które mają wzrosnąć z 33,2% PKB do 37,5% PKB w 2020 r., w tym takich jak wymienione powyżej.

Podkreślają także, że od momentu uruchomienia programu „Rodzina 500+” do końca kwietnia 2019 r. wydatki
państwa na ten cel przekroczyły już 70 mld zł. Po rozszerzeniu programu o pierwsze dziecko jego roczny koszt, w przeliczeniu na jednego pracującego, wyniesie prawie 2,5 tys. zł.

Start programu

W kwietniu 2016 r. weszła w życie ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wprowadzająca program „Rodzina 500+”. Celem nowo wprowadzanego świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł na drugie i kolejne dziecko do 18. roku życia oraz na pierwsze dziecko w zależności od wysokości dochodu rodziny było (zgodnie z uzasadnieniem do ustawy) „zmniejszenie obciążenia finansowego rodzin związanego wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcenie do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci”. 

Program „Rodzina 500+” znacząco zwiększył dotychczasowe wydatki na politykę rodzinną. W 2015 r. Polska wydawała 1,4% PKB na świadczenia pieniężne, usługi i ulgi podatkowe dla rodzin (dane Eurostat). W 2017 r. (czyli w pierwszym pełnym roku realizacji programu) wydatki te przekroczyły 2,7% PKB. Wsparciem objętych zostało 3,7 mln dzieci w 2,7 mln rodzin (zasiłki rodzinne z pomocy społecznej docierają do ok. 1 mln rodzin).
Roczny koszt programu wynosi ok. 22–24 mld zł (1,3–1,5% PKB).

 

Ilona Mrozowska 3152 Artykuły

W „Handlu” od 2005 r. Blisko tematyki przemysłowej i producenckiej. Właścicielka białej kulki, czyli szynszyli o imieniu Tula.

Komentarze

Prosimy o wypowiadanie się w komentarzach w sposób uprzejmy, z poszanowaniem innych uczestników dyskusji i ich odrębnych stanowisk. Komentując akceptujesz regulamin publikowania komentarzy.

} }