Jednorazowe sztućce i naczynia z tworzyw sztucznych mogą zniknąć z użycia

Komisja Europejska chce zakazać produkcji i sprzedaży plastikowych przedmiotów jednorazowego użytku. Specjalnie dla handelextra.pl sprawę tę komentują prawnicy.

O wniosku KE pisaliśmy na handelextra.pl tutaj.

Dr Marcin Wnukowski, partner kancelarii Squire Patton Boggs i Aleksandra Drożdż public policy advisor tłumaczą, jak może to wyglądać w praktyce:

Jeszcze przed wyborami do Parlamentu Europejskiego wiosną 2019 roku przyjęty może zostać wniosek legislacyjny, który Komisja Europejska przedstawiła 28 maja 2018 r. dotyczący dyrektywy w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (Wniosek Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, 28.05.2018, COM(2018) 340 final https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52018PC0340&from=EN).

Komisja zgłosiła tę propozycję w celu zapobiegania powstawaniu i ograniczenia odpadów morskich z produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oraz narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne poprzez wyeliminowanie z obrotu gospodarczego produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, takich jak sztućce, talerze, słomki i mieszadła do napojów, patyczki bawełniane i patyczki do balonów. Działanie to stanowi kontynuację przyjętej przez Komisję w styczniu br. Europejskiej strategii na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym (Europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym, 16.02.2018, COM(2018) 28 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52018DC0028&from=EN).

Najbliższe miesiące to czas dialogu nad zasadnością przewidzianych we wniosku rozwiązań prawnych. Uczestniczyć w nim będą nie tylko europejscy politycy i rządy państw członkowskich, ale też sami przedsiębiorcy. Aby mieć realny wpływ na prowadzone w Brukseli rozmowy, trzeba dysponować wiedzą rynkową i prawną, a także doświadczeniem w dialogu z różnymi grupami. Warto jednak podjąć działania już teraz, na początku drogi legislacyjnej, gdy formułowane są podstawowe zapisy i definicje, które później trudno będzie już zmienić. Zainteresowani przedsiębiorcy mogą i powinni zabiegać o swoje interesy na każdym szczeblu legislacyjnym, zarówno w Komisjach, jak i w Radzie oraz Parlamencie. Przygotowując się do udziału w pracach legislacyjnych UE, warto poznać szczegóły wniosku Komisji i to, jakie będą konsekwencje jego przyjęcia przez Parlament Europejski.

Kogo i jakie produkty obejmuje projekt dyrektywy

Projekt dyrektywy dotyczy bezpośrednio „producentów”, rozumianych jako wszystkich, którzy dostarczają jednorazowe produkty z tworzyw sztucznych (lub narzędzia połowowe zawierające tworzywa sztuczne) w celach komercyjnych, w łańcuchu dostaw, w celu dystrybucji, konsumpcji lub użytkowania na rynku UE, za opłatą lub bezpłatnie, bez względu na wykorzystywaną technikę sprzedaży, w tym sprzedaż wysyłkową.

Przy czym jako „narzędzia połowowe” określa się wszelkie przedmioty lub urządzenia używane w rybołówstwie i akwakulturze w celu zlokalizowania lub złowienia morskich zasobów biologicznych podczas operacji połowowej, lub unoszące się na powierzchni morza i stosowane w celu wabienia ryb. Natomiast „tworzywo sztuczne” definiuje się jako polimer w rozumieniu rozporządzenia w sprawie chemikaliów REACH, “który może funkcjonować jako główny składnik strukturalny produktów końcowych, z wyjątkiem naturalnych polimerów, które nie były modyfikowane chemicznie”. Definicja ta ma na celu wyłączenie ze swojego zakresu polimerycznych powłok, farb, tuszy i klejów, lecz obejmować bioplastiki i tworzywa sztuczne ulegające biodegradacji.

Planowane zmiany

Komisja proponuje różne środki dla wielu, częściowo pokrywających się kategorii produktów, co powoduje, że niektórych kategorii produktów może dotyczyć wiele różnych środków.

1. Ograniczenie konsumpcji
Państwa członkowskie będą musiały podjąć niezbędne środki w celu osiągnięcia “znaczącego ograniczenia” konsumpcji konkretnych jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych w ciągu sześciu lat od momentu, gdy nowe przepisy UE będą musiały być wdrożone do prawa krajowego. Dotyczy to m.in. sztućców, talerzy, bawełnianych patyczków, wilgotnych chusteczek, podpasek, tamponów i aplikatorów do nich.

Wniosek nie określa ściśle, jakie środki powinny podjąć państwa członkowskie w celu osiągnięcia danego ograniczenia konsumpcji. Może jednak do nich należeć np. zastosowanie celów dotyczących ograniczenia konsumpcji krajowej lub docelowego minimalnego odsetka wprowadzanych do obrotu opakowań wielokrotnego użytku, albo wprowadzenie środków gospodarczych, takich jak opłaty w punkcie sprzedaży.

2. Ograniczenia wprowadzania do obrotu
Komisja planuje zakazać wprowadzania do obrotu w UE następujących jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych:

  • sztućców (widelców, noży, łyżek, pałeczek), talerzy, słomek (z wyjątkiem słomek przeznaczonych i używanych do celów medycznych) i mieszadeł do napojów

  • bawełnianych patyczków (z wyjątkiem wacików przeznaczonych i używanych do celów medycznych)

  • patyczków do balonów (patyczków i ich mechanizmów, z wyjątkiem produktów nierozprowadzanych wśród konsumentów)


3. Nowe wymogi dotyczące produktów i oznaczeń

Wniosek wymagałby od państw członkowskich zapewnienia, że wszystkie opakowania na napoje z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku wprowadzone na rynek UE będą zaprojektowane i wyprodukowane w taki sposób, by ich pokrywki i zakrętki stworzone w dużej części z tworzyw sztucznych pozostawały przymocowane do opakowania w trakcie używania produktu. Unia Europejska opracuje w tym celu odpowiednie normy. Metalowe pokrywki i zakrętki z uszczelnieniem z tworzyw sztucznych są wyłączone z zakresu tych przepisów.

Państwa członkowskie będą musiały zapewnić, że każda seria jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych wprowadzona na rynek zawiera widoczne, czytelne i nieusuwalne oznaczenie informujące konsumentów o negatywnym wpływie śmiecenia i innych nieprawidłowych sposobów usuwania odpadów z tych produktów na środowisko. Komisja posiadałaby uprawnienia do przyjmowania aktów wykonawczych określających specyfikacje takich oznaczeń. Przepisami tymi objęte byłyby następujące produkty:

  • podpaski, tampony oraz aplikatory do tamponów,

  • wilgotne chusteczki, tzn. nawilżane chusteczki do użytku domowego, przemysłowego i do higieny osobistej,

  • balony, z wyjątkiem balonów nierozprowadzanych wśród konsumentów.


4. Rozszerzona odpowiedzialność producenta

Państwa członkowskie będą musiały wprowadzić schematy Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta w przypadku następujących jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych:

  • pojemników na żywność,

  • opakowań wykonanych z rozciągliwych materiałów, zawierających żywność, która jest gotowa do natychmiastowego spożycia prosto z opakowania bez dalszego przygotowania,

  • pojemników na napoje, wraz z zakrętkami i pokrywkami,

  • kubków na napoje,

  • wyrobów tytoniowych z filtrem i oddzielnie wprowadzanych do obrotu filtrów do produktów tytoniowych,

  • balonów używanych jako zabawki lub dekoracje,

  • lekkich lub bardzo lekkich torebek z uchwytem z tworzyw sztucznych,

  • wilgotnych chusteczek, tzn. nawilżanych chusteczek do użytku domowego, przemysłowego i do higieny osobistej.


W ramach systemów Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, producenci byliby zobowiązani pokryć koszty zbiórki odpadów wyżej wymienionych grup produktów, ich dalszego transportu i obróbki, włączając w to koszty sprzątania śmieci oraz środków podnoszenia świadomości społecznej.

Obowiązek poniesienia kosztów sprzątania śmieci wydaje się być bezprecedensowym w skali prawa UE rozszerzeniem odpowiedzialności producenta na pokrycie kosztów zapewnienia środków zaradczych w przypadku dostania się ich do środowiska. Wniosek nie precyzuje, jak dokładnie koszty te miałyby być obliczane.

Państwa członkowskie będą musiały również zapewnić, że opracowane zostały schematy Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta dla narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne. Takie schematy wpisywałyby się głównie w ogólne zasady Dyrektywy Ramowej w sprawie Odpadów 2008/98 (w brzmieniu zmienionym przez Pakiet Gospodarki o Obiegu Zamkniętym). Opłaty Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta za narzędzia połowowe pokrywałyby koszty zbiórki odpadów z owych narzędzi zawierających tworzywa sztuczne, które zostałyby dostarczone do portowych urządzeń odbioru odpadów lub innych odpowiednich systemów zbiórki odpadów, ich transportu oraz przetwarzania, a także koszty środków podnoszenia świadomości społecznej.

5. Zbiórka jednorazówek

Państwa członkowskie zobowiązane są do roku 2025 podjąć środki niezbędne do selektywnej zbiórki 90 proc. rocznych odpadów z jednorazowych plastikowych butelek, według wagi produktów wypuszczonych na rynek. Aby osiągnąć ten cel, Państwa Członkowskie mogą między innymi:

  • ustanowić wartości docelowe dla selektywnej zbiórki dla odpowiednich schematów Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta lub

  • wprowadzić system kaucji i przyjmowania zwrotów.


6. Edukacja konsumentów

“Państwa członkowskie są zobowiązane podjąć działania w celu poinformowania konsumentów” o:

  • dostępnych systemach ponownego użycia i sposobach zagospodarowania odpadów, a także najlepszych praktykach w zakresie należytego gospodarowania odpadami,

  • wpływie zaśmiecenia i innych sposobów niewłaściwego usuwania odpadów na środowisko, zwłaszcza na środowisko morskie.

Zobowiązanie to dotyczy wszystkich jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych wymienionych w ramach Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta oraz podpasek, tamponów i aplikatorów do tamponów, a także narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne.

Egzekwowanie

Państwa członkowskie będą zobowiązane do ustanowienia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar. Zgodnie z wnioskiem, Konwencja z Aarhus o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska miałaby zastosowanie w decyzjach na szczeblu krajowym objętych jej zakresem. Uprawnia to zatem obywateli i organizacje pozarządowe do wnioskowania o przeprowadzenie prawnego przeglądu decyzji, działań czy zaniechań na szczeblu krajowym, związanych z wdrażaniem dyrektywy.

Kolejne kroki

Wniosek poddany będzie zwykłej procedurze ustawodawczej z udziałem Rady i Parlamentu Europejskiego. Komisja wezwała inne instytucje do traktowania wniosku “jako kwestię priorytetową i do zapewnienia Europejczykom konkretnych wyników przed wyborami w maju 2019”. W sytuacji, gdy wniosek zostanie przyjęty przez Parlament Europejski w powyższym terminie, będzie on wówczas podlegać obowiązkowi transpozycji do systemów krajowych w ciągu 2 lat, a przewidziane w nim wartości docelowe dotyczące ograniczenia konsumpcji obowiązywałyby po kolejnych sześciu latach. Wówczas dostawcy produktów z tworzyw sztucznych byliby zmuszeni zmienić swoje modele biznesowe w najbliższych latach, chyba, że już dziś skutecznie zaangażują się w proces legislacyjny UE by ograniczyć ryzyko wprowadzenia niekorzystnych dla konkurencyjności europejskiej branży kosmetycznej regulacji. Jeśli wniosek nie zostanie przyjęty w ciągu najbliższego roku, czeka go niepewny los.

Zdjęcie naczyń jednorazowych: shutterstock

Magdalena Weiss 1648 Artykuły

Niepoprawna recydywistka - związana z "Handlem" w latach 1999-2005 i ponownie od 2016 r. Tropi najnowsze trendy na rynku FMCG i zmiany w gospodarce. Amatorka kuchni greckiej i bibliotek publicznych. Mieszka kątem u trzech kotów.

Komentarze

Prosimy o wypowiadanie się w komentarzach w sposób uprzejmy, z poszanowaniem innych uczestników dyskusji i ich odrębnych stanowisk. Komentując akceptujesz regulamin publikowania komentarzy.

} }