Gdy jest się niewypłacalnym

Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, w której właściciel sklepu czy też innego małego przedsiębiorstwa musi zakończyć działalność. Czy ogłoszenie upadłości to dobre wyjście z kłopotów, jeśli tak, to jak ją przeprowadzić? Odpowiadają eksperci z kancelarii BMSP Boryczko Malinowska.

Autorzy: Ewa Wyszyńska, adwokat w kancelarii BMSP Boryczko Malinowska i Mirosław Pankowski, asystent prawny w kancelarii BMSP Boryczko Malinowska
 
Przyczyn podjęcia decyzji o zakończeniu małej działalności gospodarczej może być wiele. Problem może dotyczyć chociażby niewypłacalności spowodowanej koniecznością spłaty kredytu. 
 
Na początku należy zastanowić się, czy osoba prowadząca działalność będzie podlegała przepisom ustawy Prawo upadłościowe, a także dowiedzieć się o przepisy znajdujące zastosowanie.  Sięgając do wspomnianej ustawy, już w art. 5 ust. 1 znajdziemy informację, iż ma ona zastosowanie wobec przedsiębiorców w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Kodeks cywilny z kolei w art. 431 stanowi, iż przedsiębiorcą jest m.in. osoba fizyczna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Zatem osoby prowadzące chociażby jednoosobową działalność gospodarczą w świetle prawa są przedsiębiorcami, podlegają  przepisom Prawa upadłościowego i posiadają „zdolność upadłościową”. 
 
Istnieje również odrębne postępowanie upadłościowe, potocznie zwane upadłością konsumencką. Postępowanie w tym zakresie reguluje również wspomniana ustawa Prawo upadłościowe. Dopóki nie upłynie rok od wykreślenia działalności gospodarczej z rejestru, osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą upadłości konsumenckiej nie mogą zgłosić. 
 
Definicja niewypłacalności
Podstawą do ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Definicję legalną niewypłacalności także znajdziemy w przepisach ustawy Prawo upadłościowe. W omawianym przypadku zastosowanie znajdzie artykuł 11 ust. 1 przywołanego aktu normatywnego, który stanowi, iż niewypłacalny jest dłużnik (w tym przypadku właściciel niewielkiej działalności gospodarczej), jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. 
 
Domniemywa się, że stan ten ma miejsce, gdy przez trzy kolejne miesiące przedsiębiorca opóźnia się w wykonaniu zobowiązań pieniężnych, które są wymagalne, co wynika wprost z przepisu ustawy. Wymagalność roszczenia ma miejsce wtedy, gdy na przykład upłynął termin do zapłaty określonej sumy pieniężnej. Może to być kolejna rata kredytu. Nie ma znaczenia, z jakiego powodu dłużnik nie wykonuje zobowiązań. Ustawodawca nie określił też jakie dokładnie mają to być zobowiązania. W związku z tym można postawić tezę, że zobowiązania te nie muszą mieć związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. 
 
Wniosek o ogłoszenie upadłości
Chodzi o upadłość przedsiębiorcy i osoby fizycznej, w przypadku której od wykreślenia działalności z rejestru nie upłynął rok. Wniosek może złożyć zarówno przedsiębiorca będący dłużnikiem, jak i wierzyciel przedsiębiorcy. Przedsiębiorca, który stał się niewypłacalny, w przeciwieństwie do swoich wierzycieli ma obowiązek zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W przeciwnym razie narazi się na odpowiedzialność za szkodę, która może powstać na skutek niezłożenia wniosku. Elementy wniosku niezbędne dla jego skuteczności zostały enumeratywnie wymienione w art. 22 Prawa upadłościowego. 
 
Właściwy do rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości jest sąd rejonowy. Miejscowo właściwy będzie sąd głównego ośrodka podstawowej działalności przedsiębiorcy. W przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą lub zawodową domniemywa się, że głównym ośrodkiem jej podstawowej działalności jest główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej lub zawodowej. Należy zatem udać się do biura podawczego sądu gospodarczego lub przesłać kompletny wniosek wraz z załącznikami pocztą na adres sądu.
 
Należy pamiętać, że aby wniosek o ogłoszenie upadłości został rozpoznany przez sąd, musi być odpowiednio opłacony. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych obliguje do opłacenia wniosku w kwocie 1000 zł. Wnioskodawca musi też uiścić zaliczkę na wydatki w toku postępowania upadłościowego, w kwocie odpowiadającej jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w III kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. 
 
Ponadto do kosztów postępowania upadłościowego zalicza się wszelkie opłaty sądowe oraz wydatki niezbędne do osiągnięcia celu postępowania. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że jeżeli sąd uzna, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, oddali wniosek o ogłoszenie upadłości.
 
Inaczej upadłość konsumencka 
Ogłoszenie upadłości konsumenckiej wygląda nieco inaczej niż normalne postępowanie upadłościowe. Przedsiębiorca może ogłosić upadłość na zasadach upadłości konsumenckiej w określonych przepisami warunkach. Po pierwsze, postępowanie upadłościowe w sprawach objętych przepisami dotyczącymi upadłości konsumenckiej prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma jednego wierzyciela. Jeżeli zatem przedsiębiorca będzie niewypłacalny, ale jego wierzycielem będzie na przykład tylko bank, w którym ma kredyty, może on ogłosić upadłość na zasadach upadłości konsumenckiej. Po drugie, jeżeli przedsiębiorca w czasie prowadzenia działalności gospodarczej nie doprowadził do powstania żadnego niespłaconego zobowiązania, a niewypłacalność miała miejsce dopiero po wykreśleniu działalności z rejestru. W tym przypadku także mamy do czynienia z upadłością konsumencką. Po trzecie, gdy od zamknięcia działalności gospodarczej upłynęło 10 lat. 
 
Zasady postępowania są podobne. Należy uzupełnić wniosek na formularzu i złożyć go wraz z określonymi przepisami ustawy załącznikami w sądzie gospodarczym. Taki wniosek może jednak złożyć wyłącznie osoba zadłużona. Opłata od wniosku wynosi 30 zł. W przypadku, gdy majątek niewypłacalnej osoby fizycznej jest zbyt mały do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego, koszty postępowania tymczasowo pokryje Skarb Państwa, co nie spowoduje, jak w przypadku normalnego postępowania, oddalenia wniosku przez sąd.
 
Upadłość konsumencka w przeciwieństwie do upadłości przedsiębiorcy ma charakter dobrowolny. Jej celem jest oddłużenie osoby fizycznej. Postępowanie jest dużo prostsze, nie wymaga sporych nakładów finansowych, a wymagania co do konstrukcji i załączników wniosku są dużo mniejsze. W obydwu rodzajach upadłości istnieje możliwość umorzenia tych zobowiązań upadłego, które w postępowaniu upadłościowym nie zostały zaspokojone. Różnica polega na tym, iż w postępowaniu dotyczącym przedsiębiorców, prymat ma jak największe zaspokojenie wierzycieli, w postępowaniu dotyczącym upadłości konsumenckiej celem jest zaś zaspokojenie roszczeń wierzycieli w jak najwyższym stopniu przy jednoczesnym umorzeniu zobowiązań upadłego niewykonanych w postępowaniu upadłościowym. 
 
Bardzo istotnym walorem upadłości konsumenckiej jest możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, jeżeli w skład masy upadłości wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły. Zgodnie z przepisami w takim przypadku z sumy uzyskanej z jego sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. 
 
Dłużnicy będący przedsiębiorcami powinni jednak pamiętać, że mimo iż skutki upadłości konsumenckiej mogłyby być dla nich bardziej korzystne, wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego powinni złożyć  nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W sytuacji więc, gdy niewypłacalność nastąpiła w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, przedsiębiorca nie może z wnioskiem o ogłoszenie upadłości czekać na moment, w którym zgodnie z przepisami ustawy Prawo upadłościowe, możliwe będzie złożenie wniosku o upadłość konsumencką. 
 
 

Komentarze

Prosimy o wypowiadanie się w komentarzach w sposób uprzejmy, z poszanowaniem innych uczestników dyskusji i ich odrębnych stanowisk. Komentując akceptujesz regulamin publikowania komentarzy.