Wszystko o kontrolach w sklepie

Każdy przedsiębiorca podlega kontroli prowadzonej działalności przez uprawnione organy państwowe - pisze Maciej Jura, aplikant adwokacki, associate w Kancelarii BMSP Boryczko Malinowska.

W związku z bardzo szerokim wachlarzem oferowanych towarów oraz skalą prowadzonej działalności przedsiębiorcy z branży FMCG mogą podlegać kontroli prawie przez wszystkie odpowiednie organy. Między innymi przez Państwową Inspekcję Pracy, Państwową Inspekcję Sanitarną czy też Inspekcję Handlową, której zadania wykonuje prezes UOKiK oraz wojewódzcy inspektorzy handlowi. Zgodnie z art. 78a ust. 3 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, który wszedł w życie 1 stycznia 2017 r., organy kontroli zobowiązane są do zamieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie internetowej ogólnego schematu procedur kontroli.

Prowadzenie kontroli reguluje wiele ustaw, ale dwie z nich są najistotniejsze. Określają one tryb i ogólne zasady prowadzenia kontroli przez właściwe organy państwowe. Pierwsza z nich to ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (USDG). Zawiera ogólne zasady prowadzenia kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, z wyłączeniem kontroli celno-skarbowej prowadzonej w trybie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Drugą jest ustawa z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), która określa m.in. tryb i zasady kontroli celno-skarbowej oraz uprawnienia funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej. Ustawa ta weszła w życie 1 marca 2017 r.

Zgodnie z przepisami USDG kontrola powinna być poprzedzona pisemnym zawiadomieniem przedsiębiorcy i może się odbyć nie wcześniej niż 7 i nie później niż 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze kontroli. Jeżeli nie została wszczęta w ciągu 30 dni, to wymaga ponownego zawiadomienia na tych samych warunkach. Kontrola może rozpocząć się przed upływem 7 dni tylko na wniosek samego przedsiębiorcy. Ustawa – niestety – przewiduje długą listę wyjątków, kiedy to organy kontroli nie muszą zawiadamiać o tym przedsiębiorcy.

Procedury zawiadomienia nie stosuje się do kontroli:
- jeżeli wynika to z przepisów prawa unijnego lub ratyfikowanej umowy międzynarodowej;
- wszczętej na podstawie uzasadnionego podejrzenia organu o: zagrożeniu życia lub zdrowia, popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia (w tym skarbowego), innym naruszeniu prawa w wykonywaniu działalności przedsiębiorcy, oraz w sytuacji, gdy kontrola ma na celu przeciwdziałanie wystąpieniu ww. zdarzeń;
- dotyczącej sprawdzenia wykonania przez przedsiębiorcę zaleceń pokontrolnych lub wykonania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych naruszeń, w związku z wcześniejszą kontrolą;
- w przypadku gdy przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby, lub doręczanie pism na podane adresy byłoby bezskuteczne lub utrudnione;
- w przypadku prowadzenia kontroli na podstawie ustaw szczególnych, m.in. Ordynacji podatkowej, ustawy o ochronie konkurencji konsumentów czy też ustawy o monitorowaniu jakości paliw.

Wszczęcie kontroli odbywa się po doręczeniu przedsiębiorcy lub innej uprawnionej osobie upoważnienia do jej przeprowadzenia, a w niektórych przypadkach jedynie po okazaniu legitymacji służbowej (w takim przypadku następczo doręcza się przedsiębiorcy upoważnienie w terminie trzech dni roboczych od dnia podjęcia kontroli).

Przeprowadza się ją w siedzibie kontrolowanego przedsiębiorcy, miejscu wykonywania działalności gospodarczej lub za zgodą czy na wniosek kontrolowanego w innym miejscu przechowywania dokumentacji, w tym ksiąg podatkowych, w godzinach pracy lub w czasie faktycznego wykonywania działalności gospodarczej. Czynności kontrolne nie mogą trwać więcej niż jeden dzień roboczy, a czynności związane z dokonywaniem pomiarów więcej niż 24 godziny. Prócz dokonywania pomiarów, oględzin i pobierania próbek urzędnicy organów kontrolnych uprawnieni są do wglądu we wszelką dokumentację związaną z przedmiotem kontroli.

Ogólny charakter licznych wyłączeń obowiązku zawiadomienia o kontroli umożliwia szerokie ich zastosowanie. Ale USDG wprowadza inne ograniczenia organów kontroli, które skrupulatny przedsiębiorca może wykorzystać w przypadku niezapowiedzianej kontroli. Chodzi m.in. o książkę kontroli, do której prowadzenia jest zobowiązany każdy przedsiębiorca, a która stanowi ewidencję wszystkich kontroli właściwych organów państwowych. Ustawa określa limit czasu kontroli w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do różnych kategorii przedsiębiorców.

Dla mikroprzedsiębiorcy będzie to 12 dni roboczych, dla małego – 18, średniego – 24, a dla pozostałych – 48 dni. Niestety, jak w przypadku poprzedniej zasady, również to ograniczenie podlega licznym wyłączeniom.

Kolejnym wymogiem ustawy, który może być wykorzystany przez przedsiębiorcę w celu wstrzymania niezapowiedzianej kontroli, jest treść upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Zgodnie z art. 79a ust. 7 USDG dokument niezawierający wszystkich informacji koniecznych do upoważnienia nie może stanowić podstawy do przeprowadzenia kontroli. Upoważnienie powinno zawierać: wskazanie podstawy prawnej kontroli, oznaczenie organu kontroli, imię i nazwisko uprawnionego pracownika organu kontroli z numerem legitymacji służbowej, oznaczenie przedsiębiorcy, określenie zakresu kontroli, wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywanego terminu zakończenia, podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska, pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

Natomiast KAS nie przewiduje w ogóle konieczności zawiadomienia przedsiębiorcy o planowanej kontroli. Wszczęcie kontroli celno-skarbowej następuje w chwili doręczenia upoważnienia do jej przeprowadzenia. W niektórych sytuacjach może być ona wszczęta jedynie po okazaniu legitymacji służbowej funkcjonariusza Krajowej Administracji Skarbowej i nie wymaga to następczego doręczenia stosownego upoważnienia. Przepisy przewidują również kontrolę stałą niektórych towarów (towary akcyzowe).

Ustawodawca wyposażył organy oraz funkcjonariuszy Krajowej Administracji Skarbowej w szerokie uprawnienia w zakresie kontroli celno-skarbowej. W niektórych sytuacjach funkcjonariusze ci uprawnieni są do prowadzenia kontroli na terytorium całego kraju oraz nie są ograniczeni, jak w przypadku innych organów kontroli, miejscami związanymi z wykonywaną działalnością gospodarczą. Funkcjonariusze KAS w toku kontroli uprawnieniu są m.in. do:
- wglądu do wszelkich dokumentów, ksiąg i ewidencji oraz do sporządzania z nich kopii, wyciągów oraz udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej;
- poruszania się po gruncie oraz budynkach kontrolowanego, przeszukiwania lokali (w tym mieszkalnych) oraz rzeczy, również z użyciem urządzeń technicznych i psów służbowych;
- legitymowania i ustalenia w inny sposób tożsamości osób;
- przesłuchiwania kontrolowanego i świadków.

Przedsiębiorca nie ma prawie żadnych uprawnień do przeciwstawienia się kontroli. Jednym z niewielu uprawnień przyznanych w przepisach KAS jest możliwość złożenia przez kontrolowanego w terminie 14 dni od dnia doręczenia upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej skorygowanej deklaracji w zakresie objętym tą kontrolą. W przypadku uchybienia temu terminowi skorygowana deklaracja nie wywoła skutków prawnych.

Komentarze

Prosimy o wypowiadanie się w komentarzach w sposób uprzejmy, z poszanowaniem innych uczestników dyskusji i ich odrębnych stanowisk. Komentując akceptujesz regulamin publikowania komentarzy.